Jan van Goyenstraat 2


Joël de Lange

Geboren: 6 maart 1871, Groningen
Laatste woonadres: Jan van Goyenstraat 2, Groningen
Weggevoerd naar Westerbork: 23 oktober 1942
Vermoord: 26 oktober 1942, Auschwitz

Joël de Lange is geboren op 6 maart 1871 te Groningen als zoon van Isaac de Lange en Marianne Nathan. Vader Isaac de Lange is kruidenier. Joël heeft een oudere zus Regina. Joëls moeder Marianne Nathan overlijdt op 32 jarige leeftijd. Zijn vader Isaac hertrouwt met Grietje Carseboom met wie hij nog acht kinderen krijgt. Joël heeft vijf halfzusjes en drie halfbroers. Eén van zijn halfbroers is dood bij de geboorte, een andere halfbroer en een halfzus zijn vrij jong gestorven. De overige vijf zijn in Auschwitz vermoord. Zijn zus Regina trouwt met de Haagse boekbinder Hartog Mol, zij zijn samen weggevoerd en in 1943 vermoord te Auschwitz.
Joël is een bekende fotograaf. Hij trouwt met Jutje Boomstra, die weduwe is en al een dochter heeft, Vroukje Engelina Kats. Uit zijn huwelijk met Jutje zijn twee zonen geboren, Izak en Simon, en een dochter Martha. Jutje Boomstra sterft in 1918 op 42-jarige leeftijd. Joël hertrouwt in 1929 met Maria Wolff, die 49 jaar is en geen kinderen heeft.
Joël de Lange heeft een eigen zaak vanaf 4 september 1922 en noemt zich reizend fotograaf en woont op de Nieuwstad 23. Hij noemt zich vanaf 22 april 1929 fotograaf. De handelsnaam van de zaak is “Joël de Lange”. Er wordt een huwelijks contract opgemaakt bij het huwelijk van Joël met Maria Wolff, omdat Joël een zaak heeft en zij modiste is en een eigen inkomen heeft.
Joël is een veelgevraagd fotograaf. Hij heeft een foto-en smalfilmbedrijf aan de Prinsenstraat 18. Hij is de vaste fotograaf bij o.a. de Groninger studentenvereniging Vindicat atque Polit. Na het nemen van een foto van het bestuur of een geëxamineerde student, zegt Joël op een toonloze en spookachtige wijze: ”‘t is gebeurd, heer`n“. Ook krijgt Joël veel opdrachten van de studentenvereniging Albertus Magnus, van de gereformeerde jongelingsverenigingen, van bedrijven en particulieren. Verder legt hij veel aspecten vast van het vooroorlogse leven in Groningen en daarbuiten. Joël maakt ook veel films en filmfragmenten welke bewaard zijn in de beeldbank van de Groninger Archieven.
Joël heeft ook een halfbroer Leman de Lange die eveneens fotograaf is en een zaak in fotolijsten aan huis heeft in de Zuiderdiep 1ste Drift te Groningen. Leman de Lange is reizend fotograaf en heeft sinds 27 april 1937 een auto.
De zonen Simon en Izak treden in de voetsporen van hun vader en zijn ook fotograaf. Op 1 maart 1938 treedt Joël uit de zaak en draagt die over aan zijn zonen inclusief de bedrijfsnaam “Joël de Lange” . Op 15 april 1940 wordt de zaak een “fotografisch-, en smalfilmbedrijf en smalfilmhandel (detail)”.
In het Nieuwsblad van het Noorden d.d. 1 mei 1941 staat in een advertentie dat de fotozaak “Joël de Lange” verhuist naar de Sint Jansstraat 19.
Joël woont met zijn vrouw Maria aan de Nieuwstad 23. Maar in de oorlog gaan ze wonen bij hun zoon Simon en zijn vrouw Rika Oudgenoeg aan de Jan van Goyenstraat 2.
Zijn zoon Izak is getrouwd met Chawa Lunsky en wonen met hun zoontje Joël in 1941 aan de Sint Jansstraat en in 1942 aan de Piet Heinstraat.
De zonen van Joël, Simon en Izak worden op 13 april 1942 aangehouden in de Jan van Goyenstraat en meegenomen naar het politie bureau en verhoord door agent Eppe Steenwijk op bevel van de Duitse Sicherheitsdienst en de SD te Groningen1. Aanleiding is dat de zonen fotografische opdrachten hadden laten verrichten door een ariër A. Boerma. Het is verboden voor Joden werk te verrichten.
Zij verklaren:
“…. Toen het ons bekend werd dat Joden niet meer in café’s en restaurant mochten komen, hebben mijn broer en ik ons zelf afgevraagd of wij er nog wel mochten komen om te fotograferen wanneer wij daartoe gevraagd werden. De cafehouders waren van mening dat deze maatregel alleen gold voor cafebezoek en dat fotograferen door ons in dergelijke inrichtingen geen bezwaar zou zijn. Mijn broer en ik gingen ons ook op dit standpunt plaatsen en gedurende dien tijd hebben wij wel in café’s , restaurants en hotels gefotografeerd. Toen er voor den ingang van voornoemde inrichtingen borden werden geplaats met het opschrift “voor Joden verboden” zijn wij er niet meer geweest om te fotograferen. Vanaf dat tijdstip hebben mijn broer en ik een mondelinge overeenkomst aangegaan met den ons welbekende fotograaf A. Boerma, wonende te Groningen, Burchtstraat nummer 6a, wat betreft het voor ons fotograferen op plaatsen waar wij als Joden niet mogen komen. De overeenkomst is zo gemaakt dat hij van elke persoon waarvan hij voor ons een opname maakt 0,20 – ontvangt waarbij tevens een minimum van f.2.50- en een maximum van f.17.50 is vastgesteld.” Boerma “ heeft vanaf dien tijd voor ons gefotografeerd in restaurant Riche, Concerthuis, hotel de Doelen, hotel Friesland en de Harmonie, allen te Groningen. Boerma heeft in dien tijd aan ons verdiend ongeveer f.65-.”
Het jaar 1942 betekent het einde van het bedrijf en wordt de familie de Lange weggevoerd naar Westerbork. Op 28 oktober 1942 volgt de liquidatie van de fotozaak door het Omnia Treuhandgesellschaft . De fotozaak van zijn halfbroer Leman de Lange wordt ook op 28 oktober 1942 geliquideerd door Omina Treuhandgesellschaft. Leman de Lange wordt in dat jaar ook weggevoerd naar Westerbork en in 1943 vermoord in Auschwitz.
Izak wordt met zijn vrouw Chawa lunsky en hun zoontje Joél weggevoerd en vermoord in Sobibor in 1943. Zijn zoon Simon en schoondochter Rika Oudgenoeg worden ook in datzelfde jaar vermoord in Auschwitz. Joëls stiefdochter Vroukje Engelina Katz wordt met haar kinderen vermoord op 2 november 1942 te Auschwitz
Joëls dochter Martha trouwt met Bernhard van Gelder. Zij wordt samen met haar man gearresteerd en beiden worden naar kamp Vught overgebracht. Ze komen in juni/juli 1943 in kamp Westerbork aan en worden op 21 september 1943 op transport gesteld naar Auschwitz, waar Bernard meteen na aankomst wordt vermoord. Martha wordt eind 1944 – waarschijnlijk met een ziekentransport – overgebracht naar het concentratiekamp Bergen- Belsen. Zij overleeft de oorlog.
Op 26 oktober 1942 worden Joël de Lange en zijn vrouw Maria Wolff in Auschwitz vermoord Joël is 71 jaar en Maria is 62 jaar.

1 Groninger Archieven, toegang 1692, invent. No 820 Gemeentepolitie Groningen, 1917-1980, stukken betreffende beperkende maatregelen tegen Joden, 1941-1944

 


Maria de Lange-Wolff

Geboren: 3 december 1880, Nieuwe Pekela
Laatste adres: Jan van Goyenstraat 2
Weggevoerd naar Westerbork: 4 oktober 1942
Vermoord: 26 oktober 1942 Auschwitz

Maria Wolff is geboren op 3 december 1880 te Pekela. De ouders van Maria Wolff zijn Jozeph Eliazer Wolff en Hendel Levie; haar vader is koopman.
Maria is modiste van beroep. Als zij op 28 maart 1929 trouwt met de weduwnaar Joël de Lange worden er huwelijkse voorwaarden opgesteld waarin staat dat zij over haar eigen inkomsten kan blijven beschikken.. Maria Wolff is bij huwelijk 48 jaar en heeft geen kinderen.
Joël heeft vier kinderen: Simon, Izak, Martha en een stiefdochter uit zijn 1e huwelijk: Vroukje Engelina Katz.
Joël de Lange is een bekende fotograaf in de stad Groningen en daarbuiten. Zij wonen in de oorlog bij de zoon van Joël, Simon, aan de Jan van Goyenstraat 2.
Maria de Lange-Wolff en haar man Joël worden op 26 oktober 1942 vermoord in Auschwitz. Joël is 71 en Maria is 61 jaar geworden.

 


Simon de Lange

Laatste adres: Jan van Goyenstraat 2
Geboren: 17 maart 1916 in Groningen
Weggevoerd van Westerbork: 23 oktober 1943
Vermoord: 31 maart 1944, Midden Europa

Simon de Lange is geboren op 17 maart 1916 te Groningen en is de zoon van Jutje Boomstra en Joël de Lange. Zijn vader is een bekende fotograaf in de stad Groningen en daarbuiten. Simon heeft een broer Izak, een zus Martha en een stiefzusje, Vroukje Engelina Katz. Zijn moeder sterft in 1918 en zijn vader hertrouwt met Maria Wolff en zij wordt zijn stiefmoeder.
Simon is net zoals zijn vader fotograaf. Simon trouwt met Rika Oudgenoeg op 29 september 1941 te Leek.
Zijn zus Martha is getrouwd en woont in Wageningen met de boekbinder Bernhard van Gelder.
In de oorlog wonen zijn vader en stiefmoeder bij Simon en zijn vrouw Rika in huis aan de Jan van Goyenstraat 2.

Zijn broer Izak is getrouwd met Chawa Lunsky en zij wonen met hun zoontje Joël in 1941 aan de Sint-Jansstraat en in 1942 aan de Piet Heinstraat.
Simon is fotograaf en staat aan het begin van zijn carrière. Zijn boer Izak is ook fotograaf. Op 1 maart 1938 treedt hun vader Joël uit de zaak en draagt die over aan zijn zonen inclusief de bedrijfsnaam “Joël de Lange”. Per 19 mei 1938 koopt Simon een auto, wat het vervoer van zware apparatuur zal hebben vergemakkelijkt. Op 15 april 1940 wordt de zaak een “fotografisch-, en smalfilmbedrijf en smalfilmhandel (detail)”.
Simon en Izak worden op 13 april 1942 aangehouden in de Jan van Goyenstraat en meegenomen naar het politiebureau en verhoord door agent Eppe Steenwijk op bevel van de Duitse Sicherheitsdienst en de SD te Groningen1. Aanleiding is dat zij fotografische opdrachten hebben laten verrichten door een ariër A. Boerma. Het is dan verboden voor Joden werk te verrichten.
Zij verklaren:
“…. Toen het ons bekend werd dat Joden niet meer in café’s en restaurant mochten komen, hebben mijn broer en ik ons zelf afgevraagd of wij er nog wel mochten komen om te fotograferen wanneer wij daartoe gevraagd werden. De cafehouders waren van mening dat deze maatregel alleen gold voor cafebezoek en dat fotograferen door ons in dergelijke inrichtingen geen bezwaar zou zijn. Mijn broer en ik gingen ons ook op dit standpunt plaatsen en gedurende dien tijd hebben wij wel in café’s, restaurants en hotels gefotografeerd. Toen er voor den ingang van voornoemde inrichtingen borden werden geplaats met het opschrift “voor Joden verboden” zijn wij er niet meer geweest om te fotograferen. Vanaf dat tijdstip hebben mijn broer en ik een mondelinge overeenkomst aangegaan met den ons welbekende fotograaf A. Boerma, wonende te Groningen, Burchtstraat nummer 6a, wat betreft het voor ons fotograferen op plaatsen waar wij als Joden niet mogen komen. De overeenkomst is zo gemaakt dat hij van elke persoon waarvan hij voor ons een opname maakt 0,20 – ontvangt waarbij tevens een minimum van f.2.50- en een maximum van f.17.50 is vastgesteld.” Boerma “ heeft vanaf dien tijd voor ons gefotografeerd in restaurant Riche, Concerthuis, hotel de Doelen, hotel Friesland en de Harmonie, allen te Groningen. Boerma heeft in dien tijd aan ons verdiend ongeveer f.65-.”
Het jaar 1942 betekent het einde van het bedrijf en wordt de hele familie de Lange op 4 oktober 1942 weggevoerd naar Westerbork . op 23 oktober wordt Simon gedeporteerd. Op 28 oktober 1942 volgt de liquidatie van de fotozaak door het Omnia Treuhandgesellschaft .
Izak wordt met zijn vrouw Chawa Lunsky en hun zoontje in mei 1943 weggevoerd en vermoord in Sobibor. Simons’ stiefzus, Vroukje Engelina Katz wordt met haar kinderen vermoord op 2 november 1942 te Auschwitz.
Simon is vermoord op 31 maart 1944 ergens in Midden Europa; hij is dan 28 jaar. Zijn vrouw Rika wordt op 26 februari 1942 vermoord in Auschwitz en zij is 20 jaar.
Alleen zijn zus Martha heeft de oorlog overleefd.

1 Groninger Archieven, toegang 1692, invent. No 820 Gemeentepolitie Groningen, 1917-1980, stukken betreffende beperkende maatregelen tegen Joden, 1941-1944

 


Rika de Lange-Oudgenoeg

Geboren: 22 juni 1922, Eelde
Laatste woonadres: Jan van Goyenstraat 2, Groningen
Weggevoerd naar Westerbork: 23 oktober 1942
Vermoord: 26 oktober 1942, Auschwitz

Rika is geboren op 22 juni 1922 te Eelde. Haar ouders zijn Johan Oudgenoeg en Roosje Gudema. Haar vader is van beroep slager in Roden. Rika heeft twee jongere zusjes, Sophie (*1924) en Elzina (*1928).

Rika is hulp in de huishouding in Eelde. Zij trouwt met Simon de Lange op 29 september 1941 te Leek. Simon is fotograaf. Rika en Simon de Lange wonen samen met de ouders van Simon in de Jan van Goyenstraat 2.
Rika wordt op 26 februari 1942 vermoord in Auschwitz. Zij is dan 20 jaar.
Rika’s ouders en haar twee jongere zussen Sophie en Elzina zijn ook in Auschwitz vermoord. Sophie is dan 18 jaar en Elzina 14 jaar.
In Leek liggen vier Stolpersteine voor Rika’s ouders en haar zusjes, die toen nog thuis woonden.